DESVÍOS DA LINGUA ESTÁNDAR
Manuel Rivas

Léxico 1

Fonemática

I.- Castelanismos
II.- Vulgarismos
III.- Arcaísmos
IV.- Hiperenxebrismos
V.- Desvíos varios
VI.- Comentar desvíos

VII.- Dialectalismos
VIII.- Escoller a correcta
IX.- Substantivos en -dade
X.- r/l en grupos consonánticos
XI.- Corrixir erros

I.- Corrixir todos os castelanismos das frases

1.      Todos os concexais fan o mesmo: primeiro bébense un vaso de viño e logo botan a cinza do cigarro no ceniceiro, por qué terán esa costume?

2.      En primer lugar hai que chear unha olla de papel con palabras e logo xa buscaremos a súa interpretación.

3.      Cando se despertou, levantou as cexas intrigado por aquel ruído, e ao recoñecelo rompeu a carcaxadas.

4.      Quenes están de acordo co proiecto que expuxo o señor Presidente?

5.      Tiña a completa seguridade de que iba a ganar moitos cartos nalgún lugar lexos de aquí.

6.      Cal é o prato que che gusta máis: as almexas á mariñeira ou o conexo con lechuga?

7.      Aquela parexa de noivos que se estaba casando na igrexa parecía ser moi feliz e pensar que esa felicidade lles duraría toda a vida.

8.      Sei que a estos nenos lles gusta moito ir á escuela porque seu profesor lles conta relatos e tamén llelos fai escribir.

9.      Despois de morrerse, toda a familia, chorosa, cooperou para lle pór a mortaxa.

10.  Na praza prodúxose un grande balbordo, así que nos achegamos a botar unha olleada, mais ao vermos que non tiña importancia, marchámonos.

II.- Corrixir todos os vulgarismos das frases

1.      Era moi fermoso escoitar no interior da catedral de Lugo aquela múseca tan doce e interpretada con tanto sentimento pola Tresa.

2.      Parece que desde a túa perspectiva, o úneco que paga a pena é ouservar con toda atención os defeitos dos demais.

3.      Este vran dedicareino a practicar as técnicas máis atuais para conseguir un perfeito bronceado.

4.      O condanado do rapaz non exercita a mamoria porque inora que ese é o mellor xeito de mantela en forma.

5.      Dentro duns días levareite ao campo para que vexas que non todas as arbres son iguais.

6.      Hai que vere o intrés que tes ultimamente por todo o relacionado coa informática. Nin que esa fose a panacea universal!

7.      Para estudiar a materia de língoa cómpre dominar algúns conceptos: ouxeto direto, suxeito, atributo, suplemento, etc.

8.      Pirmeiro fixo unha críteca dela ante xente allea, e non contento con iso, logo comezou a marmurar polo baixo non sei que insensateces.

9.      Iso é difrente: pro non ademito que me leves a contraria cando sabes tan ben coma min que eu teño razón.

10.  Cando o Mansamino perdeu os sentidos púxose completamente páledo, mais ao cabo dun istantiño xa tiña un aspecto manífico.

11.Curiosidade: os nosos mariñeiros chamáronlles AntuerpeCapetón e Castletón. De que cidades se trata?

III.- Corrixir todos os arcaísmos das frases

1.      No quinto capiduo do libro que estou a ler aparece escrita a mor parvada que nunca vira impresa.

2.      Roi estaba farto de que sempre lle pedisen a mesma cousa, iso que unha vegada e outra se negaba a compracelos.

3.      Despois da accidentada viaxe en coche, por fin conqueriron chegar á cibdade antes de fecharen os hoteis.

4.      Este home merescía un outo posto na Administración, se o seu pasado exemplar non engana.

5.      Ao acabar aquela longa carreira faltábame o áer e case me doía o cor como consecuencia da axitada respiración.

6.      Hai que asumir que o feito de nascer xa implica que algún día falesceremos.

7.      Non creo que sexa certo iso que dis de que favoresceu a algúns en prexuízo doutros.

8.      Hai que levar moito coidado coa roupa de coores vivas: en canto as lavas unha vez perden moito e quedan máis apagadas.

9.      O meu fillo debesce polos xoguetes de montar e desmontar, e en cambio non lle gustan nada os que funcionan con pilas.

10.  Tiña a consciencia perduda a causa das doores.

IV.- Corrixir todos os hiperenxebrismos das frases

1.  Ficou moi satisfeito cando conseguiu limpar todo o piso e colocar as cortiñas sen a axuda de ninguén.

2.  Comprendeu que a aquela houra xa lle sería imposíbel comezar a escalada da montana porque non alcanzaría o seu obxectivo antes de chegar a noite.

3.   Para facer máis crara a explicación empregou varios exempros que todos puidesen entender sen dificultade.

4.    O asasiño permañeceu tranquilo e non se alteirou cando o sorprenderon no lugar do crime.

5.    Os científicos, grazas á súa rápida aición, extirparon aquela parte enferma do orgaísmo antes de xurdiren complicacións.

6.      Cando chega a primaveira o sol parece brilar con máis forza no ceo.

7. É moi freconte que os cidadáns colabouren  con sinceiridade e entusiasmo nas grandes empresas colectivas.

8.   Mira, aquel home da gabardiña que está alá na esquiña é o famoso profesor de quen tanto che falei.

9.   A orgaización e funcionamento da oficiña é un problema que ninguén ousa afrontar con gañas.

10.  O seu orgulo determiñouno a pechar a boca ante as aldraxes proferidas por un sector da audencia.

V.- Corrixir todos os erros das frases e despois sinalar se se trata de castelanismos, vulgarismos, arcaísmos ou hiperenxebrismos

1.      O tercer tomo tiduábase “Como conseguir en tres semanas esa pel soave que causará a envexa de todos os seus amigos”.

2.      “É que o meu destiño será erguer durante toda a miña vida moimentos a outros homes que sobresaíron polas súas vertudes?”, preguntábase con desesperación aquel famoso arquitecto.

3.      Lembra con saudades aquel lexano día en que decidira adequirir o coche que agora ía a vender por estar moi vello.

4.      Eses dous son os que traduxeron do inglés aquela novela de policías coa que tan ben o pasaches.

5.    Que sinifica esa nova caloña que inventaron os nosos adversarios para nos avergoñaren?

6.      Xa sei que viñestes a despedir ao Calros, mais iso non vos dá dereito a barullardes como se non houbese ninguén máis na estación.

7.      Non me ademira que adoure así ao seu irmán máis vello: á súa idade todos tivemos algunha vez o mesmo sentimento.

8.      Seica hai un método infalíbel para adiviñar o porvir: examinar as entranas dun animal morto.

9.   Teño moitas gañas de que chegue o verán para poder ir á praia e ver como o sol se oculta sobre a auga no hourizonte, mentres aínda podo continuar deitado.

10.  Ese neno sempre nos leva a contraria en todo, non sei se será por teimosía ou por desobedencia.

VI.- Comentar as seguintes palabras

  1. Ouvella
  2. Cuchilo
  3. Pegaxoso
  4. Ambente
  5. Custión
  6. Suelo
  1. Tiduo
  2. Corazonhe
  3. Acontescer
  4. Manoxo
  5. Diviño
  6. Outura
  1. Amenazar
  2. Númaro
  3. Inorante
  4. Perescer
  5. Crarificar
  6. Adeprender
Corrección

VII.- Substituír todos os dialectalismos das frases polas formas estándar

1.      Ten tino, que con iso xa se mancou miña mai nunha mao o verao pasado.

2.      Ises xamós son moi ruís e xa o dixo il cando os viu.

3.      Xa che levei comingo.

4.      Culle os cuartos e míteos no banco antes de que chos leven os ladrós.

5.      Xa lle dixen aos nenos o que tiñan que faser, e ao deitárense que apaghen a lus.

6.      Por aquel camín viñan uis cais alobados.

7.      Colleu a vara e parteuna dun golpe.

8.      Miña avó truxo unhas roscas de Ribadavia que estaban mui ricas.

9.      Estaban beilando na aira unhos rapaces moi pándegos.

10.  Fixéchedes ben, que eisí non vos van poder pillar.

11.  Eu aprobín todo este ano, aínda que non tiña moi bons profesores.

12.  Tu cantaste moito mellor que o resto, mais xa ves como son as cousas, o premio foi para os de Ortigueira.

VIII.- Cal das dúas é a correcta? Se son as dúas, explicar a diferenza de significado

  1. persoa ou persona
  2. persoaxe ou personaxe
  3. persoalizar ou personalizar
  4. persoalismo ou personalismo
  5. persoificar ou personificar
  6. persoal ou personal
  7. xeral ou xeneral
  8. xeralizar ou xeneralizar
  9. xeralato ou xeneralato
  10. xerador ou xenerador
  11. xeralidade ou xeneralidade
  1. xerar ou xenerar
  2. xeración ou xeneración
  3. vixiar ou vixilar
  4. segredo ou secreto
  5. segredamente ou secretamente
  6. meio ou medio
  7. dorido ou dolorido
  8. doroso ou doloroso
  9. corado ou colorado
  10. corante ou colorante
  11. corar ou colorar

IX.- Cal é o substantivo correspondente terminado en –dade?
Por exemplo, orfo: orfandade; ruín: ruindade.

grave

mendigo

mozo

notorio

humilde

feliz

cruel

fatal

libre

tenaz

novo

sucio

necio

pío

vacuo

parvo

feo

homoxéneo

vario

perpetuo

deforme

san

solidario

húmido

bo

propio

leal

débil

ambiguo

falso

enfermo

navegábel

sagaz

socio

acerbo

antigo

galego

malo

X.- Colocar r ou l en lugar dos puntos:
Por exemplo: p..ano: plano; p..aza: praza.

p..aia

p..acer

ap..audir

comp..eto

p..ato

p..aca

p..azo

c..amar

cump..ir

amp..o

comp..acer

exp..otar

rep..icar

p..anta

emp..egar

p..ural

imp..osivo

c..avo

esc..avo

c..avar

ap..icar

c..ave

c..ase

c..asificar

conc..ave

conc..uír

c..aro

p..ancha

p..uma

b..anco

ab..andar

b..ando

g..obo

c..ásico

c..oro

c..ima

p..aga

p..anto

p..egar

p..aneta

p..ebe

b..andura

b..usa

f..aco

f..aqueza

f..echa

f..ota

desp..azar

imp..icar

sop..o

reg..a

sing..adura

sop..ar

ig..exa

f..etar

b..andir

b..asón

nob..e

f..ouxo

ob..iga

nob..eza

ob..igar

sab..e

f..echazo

p..ateado

p..acidez

ap..acar

XI.- Corrixir todos os erros das frases:

  • Vaia cansancio que me quedou de anoar os zapatos de todos os cativos que teñen amizade co Luís! Nun día tan caluroso como hoxe xa me apetecería tomar uns amorodos con xeo e frambuesa, que xantei garbanzos con feixóns.

  • Antes de subir no teleférico tiven que tomar unha pílula para o vértigo. Son un home valeroso, mais se alá arriba se me dá por ollar pola portela, e antes non tomei a vacuna, vólvome un cobarde.

  • Viña moi ufano porque na selva capturara un papagaio, un xabaril e un reptil venenoso. Logo trocounos por unha marabillosa sortilla e unha papoula de almafí.

  • Teña coidado de non esvarar coa grasa que caeu dun automóbil nesa curva. Agora deixan as estradas cheas de suciedade e colillas.

  • Disminúen as súas enfermidades, agora xa só ten as encías inchadas e un quiste encetado no calcañal; só lle faltaba que lle saíse un cactus nas engurras da empeña.

  • Dimitiu o director do club de élite que está ao pé da confitería. Seica o relacionaron co soborno na venda dun novo misil ao Iraque.

  • Que non lle pasase a chuleta non é unha traizón, que el é un rencoroso e non me empresta nin un lápiz; oxalá lle dea unha cambra no entrenamento de hoxe.

  • Hai un novo remedio para a sífilis: medio gramo de pole de margarita, un gramo de lexía común mesturado con gaseosa sabor cola e dous gramos de morcilla castelá. Todo ben revolto e en pequenas doses. Durante o tratamento absterase de comer fiambres e de obter boas calificacións en Literatura. NOTA: tamén vale para a SIDA.

TEORÍA

Anxo González Guerra e Vitoria Ogando Valcárcel, 2005-2008