Historia da Rapa Das Bestas

 

 

A Rapa das Bestas de Sabucedo i unha festa que pola sza beleza foi declarada no ano de 1.963 como FESTA DE INTERESE TURMSTICO INTERNACIONAL, e con motivo da inauguracisn da Rapa 2.007 acabaselle de otorgar o distintivo de FESTA DE INTERESE TURMSTICO INTERNACIONAL polo que a Rapa pasa a convertirse oficialmente na 4* festa galega que alcanza este distintivo, convertmndose asemesmo nunha das festa mais importantes de Espaqa.

Consiste no rodeo, baixada s pobo e "rapa", de varios centos de cabalos salvaxes que viven en liberdade nos montes que rodean a Sabucedo coqecidos cs nome de Montouto.

A tradicisn, conservada ata os nosos dmas, dinos que anos despois do descubrimento de Amirica, cara o ano 1.567, atacou a toda a comarca unha peste que afectaba xa a moitos outros pobos de Espaqa e Europa. Tratabase da peste bubsnica.

Por onde pasaba deixaba o seu rastro de dor e de morte. A existente medicina da ipoca era inztil e o contaxio era demasiado sinxelo. Ss se podma loitar contra ela con remedios caseiros ou coa axuda de algzn Santo de particular devocisn.

Vendo os estragos que facma esta peste, dzas mulleres de Sabucedo coqecidas por "as vellas", irmans e solteiras, decidiron encomendarse a San Lourenzo, Patrsn da parroquma, para que as protexera contra a peste. Para eso prometironlle que lle darman como ofrenda dzas eguas que tiqan. As "vellas" coa fe posta no Santo, e para evitar o contaxio, colleron as szas pertenzas e samron da aldea dirixmndose a unha carballeira prsxima que apenas esta a un quilsmetro de distancia, e unha vez alm, no medio dos cabalos habitaron nunha moi humilde casucha que serma a sza morada ata a fmn da peste. O paraxe onde se encontraba a debandita vivenda (da que todavma na actualidade se conservan amnda algunhas pedras dos cimentos), coqicese co nome de "Cabana".

Co paso do tempo foise derrubando e a pedra de que estaba feita empregouse para cerrar as fincas colindantes. Nos muros apareceron pedras da cociqa, dinteles de portas, pedras de afiar, pmas de moer gran, etc, etc..

As terras da parte superior a zona onde estaba a casa pasaron a denominarse, co paso dos anos, "Coto da Cabana", a carballeira prsxima, "Lebagueiras Vellas"; a fonte onde man buscar auga e a beber, "Fonte das Vellas" e a presa de auga que rega estes paraxes, "Presa das Vellas".

Alm albergaron a sza facenda durante algzn tempo, con elas, as szas eguas prometidas s Santo.

San Lourenzo protexeunas do contaxio e cando a epidemia desapareceu volveron a aldea e entregaronlle o Sr Cura as bestas que lle prometeran s Santo, para que dispuxese delas.

O Sr Cura e os veciqos coidaronas unha tempada pero logo tiveron crmas e fsronse multiplicando, de maneira que decidiron que se levaran a Montouto e se deixasen alm, en liberdade, porque non habma ningzn veciqo que se puidese encargar do seu coidado. Man s monte con certa frecuencia para ver as szas andainas e coidar de que non as roubasen e ver se as atacaban os lobos. Chamabanlle "As bestas do Santo".

O nzmero de cabezas foi medrando e a natureza organizounas en manadas. Cada manada ten un macho que i o xefe, e a il estan sometidas tsdalas bestas. Da as ordes e encargase de vixiar o grupo de posibles ataques dos lobos o de calquera outro perigo que se poida presentar. Ten a sza zona de pastoreo que vai marcando coas szas feces, de maneira que calquera outro macho, xefe de manada, sabe que non pode traspasar os lmmites sen expoqerse s encontro cs dono do territorio e ter unha forte pelexa con il.

Cada manada ten a sza propia zona de pastoreo que respetan unhas manadas as outras. Cada manada ten un nzmero indeterminado de bestas. As manadas varman en nzmero de reses, dende as meirandes que poden chegar a ter 30 ou 40 cabezas, ata as mais pequenas que poden rondar entre 6 ou 7. Na actualidade calczlase que poboan os montes de Montouto arredor dun total de cincocentos animais, entre cabalos e bestas.

Dende o 1.678 ata o 1.718 exerce como sacerdote da parroquia de Sabucedo o cura  Don Gonzalo Bustillo, e no seu tempo, edita o "Libro de Culto y Fabrica" no que por primeira vez aparece un reconto das bestas de Sabucedo.

A cita literal di: ".....un potro vendido en 77 reales y dos potros mas en 105 reales" (Folio 1: - Ano 1.682).

Non hai libros anteriores s citado "Libro de Culto y Fabrica" polo que podemos deducir que anque a Rapa era anterior a esta data, nestes momentos xa estaba totalmente organizada.

A partir deste ano, tsdolos curas sucesivos anotan as vendas de poldros e outros cartos relacionados coas bestas; por exemplo no ano 1.689 anstase: " Se vende una piel de yegua en 10 reales ". Noutros anos falase de vendas de "pieles" de eguas e de vacas. I un dato que se repite frecuentemente. Normalmente estes coiros ou "pelexos" eran de animais que morrman. Comprabanos os curtidores ou zapateiros para facer con eles os seus traballos. Polo Catastro do Marquis de Ensenada (1.752) sabemos que nese ano hai en Sabucedo un curtidor - zapateiro chamado Francisco Monteagudo. I de supoqer que entre os seus devanceiros haberma outros curtidores.

As bestas nestas datas baixabanse unha vez s ano coincidindo cs Domingo de Pentecostis, pasaban a noite no adro da igrexa e mais na eira do cura, e alm mesmo se facma a "rapa" o Domingo e Luns de Pentecostis.

En 1.723 hai unha nota que dm " En este aqo de compran 27 reales de hierba para mantener a las yeguas de la fabrica la noche del Domingo al Lunes ".

En 1.732 o cura anota no libro: " ....se mats una potrilla en las operaciones de rapa...."

A maneira de rapar consirvase actualmente do mesmo xeito que se facma na antig|idade. Normalmente non son necesarios mais de tres homes. Un deles saltalle encima s animal a rapar e agarrase firmemente as crines.

Outro tenta de agarralo polo rabo e tirarlle del cara o chan para que non poida afirmarse nas pernas evitando s mesmo tempo que o animal podar dar couces.

O terceiro home axuda s que montoucollendo o animal pola cabeza no momento en que o xinete se baixa do animal, estes dous cruzan os brazos, darriba hacia abaixo, na cabeza do animal e intentan taparlle os ollos, mentres o do rabo da bandazos a dereita e esquerda para que o animal quede inmobilizado ou perda o equilibrio.

Neste momento entran en escena os rapadores que son dous mozos que con unhas grandes tesoiras vanlle cortando as sedas do pescozo e o rabo.

En 1.739 entra de cura Don Felipe Carabeo Sobrino que tivo grande interese pola Eguada do Santo. Como xa temos comentado, as faenas de rapa facmanse arredor da Igrexa cs conseguinte rumdo que alm se producma.

Por este motivo, D. Felipe, alegando que era irreverente realizar estas faenas neste sitio, porque nin deixaban oir os fieis " el Santo Sacrificio de la Misa ", e advertindo que tampoouco habma outro sitio, solicitou s Arcebispo de Santiago, nestas datas o andaluz Francisco Alejandro de Bocanegra y Jivaja, permiso para a cesisn por parte da Igrexa, dun pequeno terreo lindante onde poder construmr un " curro " para poder recoller as eguas do Santo durante os dmas que permanecen no pobo. Esta solicitude data do ano 1.778 polo que no 1.779 foi a primeira vez que se fixo a Rapa no " curro" (agora coqecido como curro vello).

Xa con anterioridade acudman a Sabucedo xentes de toda a comarca para asistir a Rapa, pero a partires de agora a xente ven pola maqa traendo as cestas coa comida e pasando o dma na romarma da Rapa das Bestas. Algzn cego e outros improvisados mzsicos animaban s persoal cos seus violmns, gaitas ou zanfonas.

Asm foi medrando a expectacisn da Rapa das Bestas de tal maneira que as veigas veciqas estaban cheas de xente que viqan para ver a Rapa, chegandose a producir pequenas disputas entre propietarios e visitantes.

Anos mais tarde construmronse unhas gradas de madeira para que os que man a Sabucedo puideran ver a Rapa. Despois, dada a grande afluencia de visitantes, compraronse unhas gradas metalicas e houbo que rematar facendo un gradermo de formigsn, que si ben solucionou algo o problema durante uns anos, era unha construccisn que afeaba de maneira gravmsima o entorno da Igrexa de San Lourenzo.

Tendo en conta o femsmo do curro empezaronse os contactos con autoridades para derrubar toda esa estructura de formigsn e devolvendo asm o entorno da Igrexa o seu aspecto orixinal.

Despois de mzltiples xestisns, que duraron moitos anos, por fin conseguiuse facer un curro novo nuns terreos coqecidos como " O Campo do Medio " que o pobo donou para que alm pasasen as noites que estan en Sabucedo, as bestas do Santo.

O actual curro i unha obra civil de grande beleza pois todo il esta integrado no terreo en forma de semicmrculo, e non se ven mais que as paredes frontais por onde entran as bestas.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Esta feito en pedra recuperada doutras construccisns e ten unha porta de bronce do escultor Oliveira (que sirve de imaxen de cabeceira desta web), escultor coqecido por outras obras como a estatua dos cabalos da praza de Espaqa en Vigo. Neste portal reprodzcense, nunha das follas, escenas da vida das bestas no monte, e da outra, a loita do home cos cabalos no curro.

A capacidade total dos gradermos que o compoqen e moi superior a do antiguo curro, pero a sona que ten, incluso internacionalmente, a Rapa das Bestas de Sabucedo, fai que se quede pequeno o seu aforo. Por poqer un exemplo, fontes do Concello da Estrada, que colaboran no desenrolo da festa, cifran a afluencia de persoas nunhas 20.000 na Rapa do ano 2.003.

A Festa

Celibrase na actualidade o primeiro Sabado, Domingo e Luns do mes de Xullo na parroquia de Sabucedo, concello da Estrada.

O Sabado

Ten lugar a Baixa. As seis da maqa hai unha misa para pedirlle a San Lourenzo os seus favores na celebracisn da festa. A ela asisten case que tsdolos que van a subir s monte para xuntar as bestas. A continuacisn, centos de persoas de tsdalas idades soben os montes de Montouto, onde as bestas viven en liberdade durante todo o ano. Alm vanse ollando tsdalas manadas e unha por unha rodianse dende lonxe, con un cordsn humano, para levalas a un paraxe no monte, onde se xuntan todas.

Cando estan todas xuntas vanse traendo, rodeadas da xente que acude a Baixa, cara Sabucedo para celebrar, as seis da tarde a Primeira Rapa.

A Rapa faise coma nos tempos antigos, seguindo as mesmas ticnicas, que por tradicisn coqecemos, e que utilizaban os nosos devanceiros fai xa cinco siculos. I a loita do home co cabalo sen o uso de ningzn artiluxio ou corda que poida axudalo. I unha loita limpa, chea de forza, maqa e sobre todo grande beleza natural e grande nobreza. Como xa explicamos antes, ss tres persoas deben loitar cs animal. As veces i necesario que lle axuden outros debido a fereza dalgzns exemplares.

Primeiro sacanse do medio dos outros cabalos os poldros, para que non poidan sufrir ningzn tipo de dano durante a Rapa. Esta operacisn realmzana os rapaces que asm se van preparando para aloitar cando sexan maiores, como se pode apreciar na foto, estes rapaces sempre van acompaqados polos seus pais ou por adultos que previamente apartanlle os potros da manada ata un lugar seguro dende o que acompaqan o potro a unha corte contigua s curro chamada " a corte dos bichos ".

Comeza a continuacisn a Rapa propiamente dita coa actuacisn dos aloitadores. Son os mozos que se encargan de coller os cabalos para rapalos, css mesmos procedementos de fai cinco siculos atras. I un espectaculo emocionante presenciado dende as gradas por millares de pesoas.

A ticnica empleada para a Rapa dos cabalos i a que xa se relatou anteriormente.

Unha vez terminada a Rapa vslvense a soltar os poldriqos para que se xunten as nais e despois, rodeados por un cordsn humano son conducidos todos a un cerrado donde pasaran a noite.

O Domingo

Celibrase a principal Rapa cara as doce da maqa. Milleiros de persoas abarrotan as gradas que rodean o curro onde vai ter lugar a segunda Rapa. O procedemento segue a ser o mesmo que o dia anterior.

Primeiro separanse os "bichos" (poldriqos) e despois faise a Rapa das bestas e cabalos segundo a tradicisn. I un bravo espectaculo che de emocisn e coraxe.

Centos de periodistas chegados de todo o mundo, (o ano 2.003 houbo un total de 170 periodistas acreditados) enfocan as szas camaras e mandan as crsnicas por un servicio especial de internet montado ex profeso polo concello de A Estrada.

S final vslvense a soltar os "bichos" para que busquen as nais e sigan o resto do dma no monte de Sabucedo nunha vixiada tranquilidade.

O Luns

Cara as doce baixanse as bestas de novo dende o "cierre" s curro. Vslvense a repetir as faenas de dmas pasados ante outra moi nutrida concorrencia. S final, cando se volven os poldriqos as szas naisvanse marcando un por un tsdolos que pertencen s Santo. A marca antiga era unha grella quentada s lume que se lle poqma na zanca (en recordo da grella de San Lourenzo, patrsn da parroquia).

Os machos (chamados garaqsns) cortabanselle as puntas das orellas para distinguilos con facilidade.

Anos mais tarde, debido s traballo que daba marcalos a fogo i para evitar sufrimento s animal, acordouse poqer soamente a marca das orellas para todos.

Terminadas as faenas que a tradicisn impsn, vslvense a xuntar tsdalas bestas e cabalos para que, despois de ter buscadas cada quen a sza crma, volvelas a mandar s monte de Montouto onde volveran a vivir a sza vida de liberdade total cada unha na sza manada.

Esta operacisn solo consiste en encamiqalas pola vella estrada que conduce s monte. Elas soas marchan rinchando e a trote cara a sza zona de pastoreo que recordan perfectamente.

Durante estes dmas centos de postos de polbo, churrasco, bares, e todo tipo de atraccisns ocupan a carballeira do Campo do Medio e dzas orquestas cada noite amenizan o baile que se prolonga ata altas horas da madrugada.