IES Carlos Casares, Vigo

Reestructuración da rede docente

Nota preliminar

Este documento está dispoñible na miña área web persoal no seu formato orixinal de OpenOffice.org 1.1.0 Writer, en PDF (para imprimilo sen problemas) e en HTML (para facilitar a súa lectura en pantalla e o seguimento dos enlaces). Os ficheiros PDF e HTML creáronse facilmente usando as opcións de exportar e gardar como, respectivamente, do propio programa OpenOffice.org 1.1.0 Writer.

Introducción

Xa pasaron tres anos desde que a rede docente comezou a súa andadura, e tres anos no mundo da informática é moito tempo. Un sistema de funcionamento que hai tres anos podía ser aceptable para unha primeira rede escolar agora xa non o é, e o será moito menos dentro de tres anos máis. En consecuencia, o presente proxecto propón reestructurar a rede docente para acadar os seguintes obxectivos:

Para acadar estes obxectivos, este proxecto propón usar software libre: o sistema operativo Linux e programas como a suite de comunicacións Mozilla, a suite ofimática OpenOffice.org, ou o programa de deseño gráfico GIMP.

Aínda que a proposta de uso de software libre se xustifica máis adiante desde os puntos de vista técnico e económico, non hai que esquecer que o software libre ten outras virtudes que fan del o sistema idóneo para o mundo educativo: baséase na colaboración entre as persoas e na libre difusión do coñecemento. Por contra, o software comercial establece barreiras económicas totalmente impropias dunha escola pública e gratuíta. ¿Por que ensinarlles aos alumnos e alumnas a usar Microsoft Office, por exemplo, que é un programa que tal vez non poidan pagar, cando poden facer o mesmo con OpenOffice.org, que é un programa de libre distribución? ¿Consiste o noso traballo en educar aos alumnos e alumnas como cidadáns libres ou en formalos como futuros clientes de Microsoft?

Ámbito de aplicación

Existen actualmente no instituto dúas subredes sen comunicación entre elas: a rede administrativa e a rede docente. A rede administrativa comprende os ordenadores do persoal administrativo, da directora, da secretaria, do xefe de estudios e do orientador. O resto nos ordenadores conectados constitúen a rede docente. O presente proxecto aplicaríase unicamente a aqueles ordenadores da rede docente accesibles a todo o alumnado ou a todo o profesorado: na actualidade, os ordenadores das dúas aulas de informática e da sala de profesores. Os usuarios dos outros ordenadores decidirían individualmente a súa participación no proxecto.

Xustificación

Para xustificar a necesidade da reestructuración e a proposta de migración a software libre, paso a considerar os problemas da situación actual, as avantaxes da migración, os seus problemas e as posibles alternativas.

Problemas actuais

A meirande parte dos problemas actuais derivan do feito de que o sistema operativo instalado nos ordenadores da rede docente, Microsoft Windows 98, non está deseñado para traballar en rede nin en contornos multiusuario. É un sistema pensado para o uso doméstico e, como tal, pode funcionar ben en contornos persoais ou familiares, pero nun contorno escolar presenta, entre outros, os problemas seguintes:

Avantaxes da migración a unha plataforma libre

Linux é un sistema operativo libre dispoñible gratuitamente en diversas distribucións que ten probada a súa eficacia en contornos de rede. Está sendo empregado nas escolas de Andalucía e Estremadura, e a Universidade Autónoma de Madrid está a distribuír máis de 40.000 copias entre o seu persoal e alumnado. As avantaxes da migración a Linux derívanse das características deste sistema operativo.

Problemas da migración

Os principais problemas da migración a unha plataforma libre non son de carácter técnico. Non cabe dúbida de que xurdirán problemas técnicos, pero non hai problemas técnicos insalvables. O verdadeiro problema radica en que o profesorado deberá adaptarse a un novo sistema operativo e programas que, aínda que teñen unha interface gráfica similar á dos programas para Windows, non son exactamente iguais. No caso de programas moi específicos pode ocorrer que non exista un programa equivalente para Linux: habería entón que tratar de executalo baixo Wine (un emulador de Windows), prescindir del, ou, se afectase a moi poucos ordenadores, manter Windows indefinidamente neses ordenadores.

Para que a migración sexa viable hai que conseguir o apoio do profesorado e introducir os cambios progresivamente. Hai que falar primeiro cos profesores e profesoras que usan as aulas de informática na súa actividade docente para valorar os problemas concretos que a migración lles pode causar a fin de elaborar unha estratexia conxunta para afrontalos. O profesorado que usa os ordenadores na sala de profesores para facer consultas en internet e manexar o seu correo web case non notará o cambio. En último termo, debería ser o claustro quen, debidamente informado, decidise levar adiante este proxecto.

Alternativas

¿Hai algunha alternativa que resolva os problemas actuais sen que o profesorado teña que deixar de usar os programas habituais? A resposta é si. Efectivamente, existen outras versións de Windows que solucionarían os principais problemas sen ter que cambiar os programas de aplicación. Sen embargo, trátase dunha alternativa inviable por dous motivos:

  1. O custo económico. O centro non dispón de recursos para pagar o importe das licencias de software e actualizar o hardware. Ademais, ao tratarse dunha plataforma comercial, a ampliación de servicios requiriría novos programas que ocasionarían máis gastos de licencias de software.

  2. Falta de persoal preparado. Non hai no centro persoal preparado para realizar a migración a unha plataforma de rede baseada en Windows, e prepararse tamén sae caro. Non mundo do software comercial, a documentación non flúe libremente por internet e tampouco existen grupos de apoio aos que lle consultar os problemas: para prepararse hai que comprar programas e libros e se xorden problemas, tamén hai que pagar polas consultas ao servicio técnico.

Por outra parte, aínda que non existisen dificultades económicas, hai aspectos como a facilidade de mantemento, a independencia tecnolóxica, a seguridade contra virus, ou o soporte para o idioma galego, que unha rede baseada en Windows nunca poderá ofrecer.

Execución do proxecto

A reestructuración da rede faríase progresivamente en fases independentes dun curso de duración, de modo que ao rematar cada curso o proxecto se poida dar por finalizado se, por calquera circunstancia, resulta necesario ou se estima conveniente.

Fase 1: Curso 2003-04

Esta sería unha fase preparatoria que tería como obxectivo dar a coñecer o software libre entre o profesorado e o alumnado.

Fase 2: curso 2004-05

Nesta fase realizaríase a migración a Linux procurando manter a compatibilidade co sistema existente.

Fase 3: curso 2005-06

Nesta fase iniciaríase o abandono do sistema operativo Windows 98. A rede estaría xa reestructurada e preparada para ampliar a súa gama de servicios: poderíanse crear servidores web e de correo electrónico, e incluso abrir a rede local ao acceso remoto desde o exterior, se ben estes novos servicios requirirían posiblemente a contratación dunha nova liña ADSL ao marxe da ofrecida pola Consellería.

Custo económico

A reestructuración sería realizada por profesorado voluntario do centro: non habería que pagar polo traballo dun técnico, que, doutro xeito, sería a partida máis onerosa. Pódense definir dúas partidas de gasto:

  1. Material funxible: CDs para a distribución de software libre entre o profesorado e alumnado que o solicite. A distribución de 100 CDs de software libre, que sería un éxito difícil de lograr, custaría arredor de 75€.

  2. Adquisición de hardware. Un servidor con Pentium IV a 2,4GHz, 512MB RAM a 400MHz, dúas tarxetas de rede e dous discos duros IDE de 80 GB pódese conseguir a día de hoxe por pouco máis de 1.000€ e garantiría unhas boas prestacións e a integridade da información almacenada. Os discos funcionarían cada un como espello do outro, de modo que aínda que un dos discos fallase, o sistema seguiría funcionando correctamente ata que se puidese substituír o disco defectuoso. Ademais, a compra dun servidor específico liberaría ao equipo que realiza actualmente a función de servidor de ficheiros, que podería deixarse na sala de profesores ou poñelo a disposición do alumnado. Aparte da compra do servidor, pode ser necesario substituír algúns elementos que non funcionen correctamente con Linux, como pode ser o caso da regravadora de CDs portátil USB. Para asegurar a compatibilidade, sería conveniente adquirir unha regravadora de CDs interna (60€), ou incluso podería considerarse a adquisición dunha regravadora de DVD (150€). Non viría mal tampouco ampliar a memoria RAM dalgúns ordenadores de 64MB a 128MB (250€).

Referencias

Asociacións de usuarios. Enlaces e noticias

Sistema operativo GNU/Linux

Programas de aplicación

Documentación e manuais de uso

Software libre na educación

Software libre nas administracións públicas

Soporte para a lingua galega

Vigo, 26 de outubro de 2003.
Jos�A. Fern�dez Troncoso (troncoso arroba mundo-r punto com)