A web do val do río Neira
 
Casas e Pazos
Art. Populares
(Patrimonio artístico)

AS IGREXAS

As igrexas da zona do Neira son na súa maioría modestas construccións, cunha importancia artística polo tanto "relativa", aínda que algunhas son boa mostra do románico rural. Describiremos só aquelas que nos parecen (sempre ó noso criterio) máis interesantes, a escolla faise en base a dous motivos: a antigüidade (cítanse tódalas que teñen elementos románicos) e a singularidade (cítanse aquelas que subxectivamente se lles aprecie algún elemento singular, que pode ser artístico, constructivo, devocional, ou tamén relativo ó contorno do lugar no que están, etc.). Información exhaustiva das do concello de Barralla pode verse en Pardo de Neyra, 1998 (ver "Bibliografía"). Para localización das igrexas e máis información ver "Rota do Románico Rural", ou tamén "Plano de elementos de patrimonio".

IGREXA DE SAN MARTIÑO DE NEIRA DE REI
(Neira de Rei, Neira de Xusá-Baralla)

Igrexa parroquial de unha nave, pero con engadidos na cabeceira e no lado norte, e cunha robusta torre de dous corpos, cunha escaleira exterior que conduce ó interior do templo. Ten varios arcos de pedra de aparello rústico (laxas de pizarra da zona). Os retablos son do Renacemento, Barroco e Neoclásico.

IGREXA DE SAN MIGUEL DE NEIRA DE REI
(Neira de Rei, Neira de Xusá-Baralla)

Igrexa parroquial construída sobre un castro, e posiblemente sobre unha construcción anterior da que parece haber restos de unha torre nos cimentos. É de época románica, pero deste período conserva unicamente a ábsida (S. XIII seguramente), na que destacan no exterior os canzorros con figuras de aves, carneiros, e motivos xeométricos. No interior varios arcos de medio punto dan acceso á ábsida e a capelas laterais. Ten coro (alto e ós pés da nave como é habitual) e un pía de bautizar con decoración de gallos.

IGREXA DE SANTA MARÍA DE PENAMAIOR
(Penamaior, Becerreá)

É a igrexa dun antigo mosteiro cisterciense, fundado no S. XII (carta de doazón de 1187) por Bieitos, pasou ó Cister no 1225 e quedou vinculado ó de Carracedo, no Bierzo. Perdeu a condición de Abadía no 1584, ingresando na "Congregación de Castilla". No XIX exclaustráronse os últimos monxes, vendeuse o patrimonio e pasou a parroquial a igrexa. O Templo é románico, ten planta basilical con tres ábsidas e unha interesante fachada principal con tres ventás, reformada no S. XVII, pero que conserva os elementos románicos da decoración da porta e fiestras. Unha inscrición infórmanos da data de construcción (1162) e o nome (Diego) do mestre ou fundador, é construcción anterior polo tanto á reforma cisterciense, e gracias a isto mostra influencias compostelás e abundantes elementos decorativos, como son os capiteis (de follas e bolas, e algún figurado), e a serie de conzorros, tamén de motivos vexetais e figurados. Actualmente existe un proxecto de restauración por parte da Consellería de Cultura da Xunta de Galicia.

IGREXA DE SAN XOÁN DE LEXO
(Lexo, Neira de Xusá-Baralla)

Igrexa sinxela de unha soa nave, na que destaca na fachada unha alta torre cadrada, con arco de medio punto, e un pórtico pechado cuberto a tres augas con dúas portas de acceso.

CAPELA DE SAN ESTEBO
(San estevo, Neira de Xusá-Baralla)

Sinxela capela na que son de salientar a pía bautismal, con gallóns e unha inscrición relativa ós Reis Católicos, e as pinturas murais, nas que aparece a data de 1582.

IGREXA DE SAN MARTIÑO DE BERSELOS
(Berselos, Neira de Xusá-Baralla)

A igrexa de Berselos, (que como outros "San Martiños" foi consagrada a San Martiño Dumiense), é un bo exemplo de románico rural tardío (posiblemente finais S. XIII), de influencia compostelá através da influencia da non moi distante igrexa de San Xoán de Portomarín. Tense apuntado unha filiación co pazo de Xelmirez e a Catedral Vella compostelana, o que levaba a súa cronoloxía a comezos do S. XIV, nós non acreditamos excesivamente nesa tese por ter Berselos modelos moito máis próximos en Portomarín (sobre todo para as arquivoltas, e concretamente para os baquetóns das molduras que se di asemellan ó Pazo Arcebispal) e cronoloxicamente máis antigos en Santiago da Coruña e Sta. Mª de Cambre (para o tema do Año Místico). Ten unha nave con cuberta de madeira a dúas augas, arco triunfal, e unha ábsida semicircular con cuberta pétrea de bóveda de casca. O máis destacable é a decoración exterior, particularmente a portada principal, de dobre arquivolta sobre columnas con capiteis decorados con motivos vexetais, animalísticos e figuras humanas, sobe basas tóricas e plintos con garras. Na basa interior dereita unha inscrición co texto "Pelagius fecit op(us)" que nos dá o nome do mestre. Pero o elemento máis singular é o magnífico tímpano historiado, que presenta un año que sostén unha cruz cunha pata e ó lado unha flor de lis, detrás un home axeonllado sostendo un neno no colo, e sobre eles a man de Deus como saíndo de entre as nubes e sinalando o home. Trátase dunha curiosa versión do Agnus Dei, pois parece mesturar elementos do Sacrifico de Isaac, pero en calquera caso cunha gran forza visual e incluso un caracter narrativo, con esa man de Deus que pon en relación os motivos do año e do home axeonllado. No interior son interesantes os retablos, un barroco popular e outro neogótico, e un banco de madeira tallado.

IGREXA DE SANTIAGO DE COVAS
(Covas, Neira de Xusá-Baralla)

A parroquial de "Covas", ou "COBAS" como tradicionalmente se escribiu aquí, é unha igrexa románica de unha nave única e unha ábsida semicircular (á que se adosou a sancristía) que sufriu varias modificacións que afectaron incluso á altura do edificio, pero que conserva algúns elementos de interese, como son os capiteis do arco triunfal do interior, de tipo ou influencia mozárabe (da presencia mozárabe na zona dá noticia a toponimia: non está moi afastada a aldea de Toldaos, =Toledáns, probablemente mozárabes emigrados da zona de dominación árabe e asentados aquí), os capiteis e columnas adosadas á ábsida polo exterior, os canzorros do lado norte, decorados con figuras humanas e animalísticas, e dúas columniñas que se sitúan hoxe no adro. Todos estes elementos remiten a unha cronoloxía bastante antiga para a construcción orixinal. A noticia documental máis antiga sobre ela é do 1120, nunha escritura do Bispo de Lugo D. Pedro III, na que tamén se citan outras igrexas da zona "villas de Bandi quae fuerunt de Ossorii Vermundi cun familia et familiis, villam de Lebruxio, villam de Cobas, villam de Villartelin...". Posúe dúas pías para a auga, a bautismal gallonada, tres retablos, o maior do XVI e os outros populares de tradición barroca, e coro alto ós pes da nave. No exterior destaca tamén o adro da cabeceira, cuberto e pechado cun muro baixo que fai de asento, coas dúas columnas citadas que posiblemente estivesen orixinalmente noutra parte da construcción.

IGREXA DE SAN TOMÉ DE LEBRUXO
(Lebruxo, Neira de Xusá-Baralla)

Construída sobre un castro no que se sitúa tamén o adro (cuberto e pechado cun murete que polo interior se fai asento corrido, semellante ó de Covas, que queda próxima a esta) e o cemiterio. É unha construcción medieval popular, con escasos elementos decorativos (un capitel dunha columna do adro...), cunha soa nave e unha ábsida cadrada.

IGREXA DE SAN PEDRO DE ARMEA
(Armea, Láncara)

Situada na marxe do río Galegos, un pouco antes deste chegar ó Neira, igrexa seguramente prerománica, do séc. X, período do que conserva unicamente uns interesantes capiteis decorados con cunchas e motivos vexetais

IGREXA DE SANTA MARIA DE TOUVILLE
(Touvuille, Láncara)

Próxima á anterior, e tamén de probable orixe prerrománica, presenta dous elementos de interese, as xambas da porta, con decoracción de sogueado simulando colunmiñas (na opinión de Ricardo López Pacho semellante ó de San Salvador de Fuentes, o que reforzaría a tese da súa filiación co prerrománico Asturiano), e tres relevos en forma de nós, dous na fachada e un no interior, que poderían simbolizar algun tipo de unión.

IGREXA DE SAN SALVADOR DE TOIRÁN
(Toirán, Láncara)

Unha das igrexas máis antigas das datadas na provincia, pois dous relevos constatan que foi feita entre 1129 e 1132, aínda que conserva un capitel visigótico anterior. Da fábrica románica non quedan elementos importantes por perderse a portada, conserva, iso si, os mencionados relevos que nos informan, ademais da data, do nome do mestre e dos posibles patrocinadores da obra, en inscripción situada no tímpano da porta norte, que en lectura de Vázquez Saco di o seguinte "DIECVUS F(e)C(i)T IN ERA CLXX P(ost) MI(llesim)A(m) RODERICVS ARCIDIACONVS PELAGIVS DIEC(v)S F(e)C(ervn)T", é dicir "Diego fíxoa na era 170 despois do mil (=ano 1132), o arcediano Roderico, Pelaxio e Diego fixérona (=sufragárona)". Ademais disto conserva un rosetón cunha cruz grega inscrita nunha moldura circular, capiteis con decoración de follas e bolas e canzorros, algúns con figuras humanas, e aínda outra inscripción na base dunha columna coa data "1083".

IGREXA DE SAN PEDRO DE BANDE
(Bande, Láncara)

De traza románica, e moi próxima e semellante (pola austeridadade decorativa), á de Neira de Cabaleiros, aínda que o feito de ter perdido o frontispicio (o actual é moderno) nos impida apreciar verdadeiramente isto. Pertenceu a un mosteiro de que non quedan vestixios.


IGREXA DE SANTA Mª DE NEIRA DE CABALEIROS
(Neira Cabaleiros, Láncara)

Igrexa románica de gran austeridade decorativa, relacionada coa reforma Cluniacense e co espírito depurador do Cister. Foi parroquial ata que no 1891 se agregou á de Bande. A igrexa Ten arco triunfal con capiteis sobre semicolumnas adosadas e ábsida semicircular dividida no exterior en cinco panos por catro semicolumnas entregas.

IGREXA DE SAN XOÁN DE MURO
(Muro, Láncara)

Igrexa románica do séc. XIII na que destaca a portada, con dúas arquivoltas sobre columnas con capiteis que representan unha figura humana espida e dous animais enfrontados. No tímpano, apoiado sobre dúas cabezas de touro, aparece unha estraña figura humana cunha corda ó pescozo.

 

 

 

 


Plano de "patrimonio"

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


Planta de Sta. Mª de Penamaior

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


Tímpano San Martiño de Berselos


Fachada S. Martiño Berselos


Inscrición S. Martiño Berselos

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


Inscrición de S. Salvador de Toirán

 

 

 


Ábsida Neira de Cabaleiros


Fachada Neira de Cabaleiros


San Xoán de Muro


Portada S. X. de Muro

Arte e patrimonio
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 









































 

 

 


Ir a "Páxina inicio Valdoneira".
Seguintes seccións: "Pazos e casas", "Pontes", "Art. Populares"

Valdoneira 2002-3