1.- DESCRICIÓN XEOGRÁFICA

O río Neira nace na Fontaneira (serra do Portelo, o Cádavo), atravesa de Nordeste a sudoeste os concellos de Baralla e Láncara, e desemboca no Miño, moi preto da Ponte de Neira, e da confluencia dos concellos de O Corgo e O Páramo.

Nos seus 56 km de lonxitude recibe as augas dun bo numero de afluentes, entre os maiores están, pola dereita, o rego de Vale (ou “Pedroso”), o rego da Pena, o Xenil, o Rego de Vilachambre (ou “Guimarei”), o Rego Áspora (ou “das Cabreiras”), o rego do Val (ou “de Crescón”), e o río Tórdea. Pola esquerda os regos de Busto, O Furco, A Pena, As Veigas, o Armiela, o río Sarria (ou “Samos”), os regos de Batán e Vigo da Fonte, e outros moitos aínda máis pequenos.

Os rebordos da conca do Val do Neira fórmanos polo norte os montes do Portelo, os Montes da Lagúa e da pena (942 m, altura máxima do contorno), a serra do Picato e o Rañadoiro (850-890 m.), xa no Corgo a única altitude reseñable é o Monte das Madorras. Polo sur A Pena do Pico (Penamaior, Becerreá, 1182 m.), os montes de Vilaesteba (888 m.), A Ílloa (624 m.) e xa altitudes menores cara o val do Sarria e O Páramo.

Dos 940 m. de altitude da Fontaneira ós menos de 400 m. da desembocadura no Miño, o río percorre un amplo espazo de transición entre as montañas orientais e as chairas do Miño e do val de Sarria. O curso alto parte das estribacións dos Ancares, atravesa o Val de Neira de Rei e achégase á localidade de Baralla. No tramo medio o río remansa en pequenos meandros que serpean suavemente entre os amplos prados, agros e pastizais das parroquias de Baralla, San Estevo, Pousada, Aranza... Despois de Pousada alterna varios pequenos canóns e pequenos vales que dan espazo a prados e agros: en Laxes e Ribadeneira, logo en Covas, Traspena, e Raríz. Despois do pequeno canón de Vilasantán comeza o amplo val de Láncara, onde atravesa con calma Os Vaos e San Pedro. No curso baixo volve encaixarse por veces entre as montañas, desde Carracedo á Pobra. Logo, ata a desembocadura no Miño, discorre entre chairas de fincas labor e pastizais (e cada vez máis plantacións forestais).

2.- XEOLOXÍA

O val do Neira transita entre unha área de granitos de dúas micas hercínico (ó norte) e áreas de depósitos de areas e arxilas (depresión de Sarria, terrazas do Miño). Na maioría do val os materiais máis frecuentes son as pizarras compactadas paleozoicas, algo menos sono as areíscas, as cuarcitas e os xistros, e xa máis escasos e localizados os granitos, que forman ás veces bolos ou “penedos”. Hai tamén algunhas calcitas, e de feito hai aínda ruínas de algúns “fornos do cal” nos que se obtiña artesanalmente este material de construcción.

Nas zonas afundidas das depresións de Lugo e Sarria, a finais da era Terciaria e no cuaternario, depositáronse arxilas e areas que formaron depósitos nas terrazas do Miño e no curso baixo do Neira, sobre todo no val de Láncara e na zona da desembocadura na Pobra-Ponte de Neira, depósitos tamén recentes que a erosión do propio río Neira seguiu acumulando. Os depósitos do cuaternario formáronse en fases de clima árido e frío, que provocou a escaseza de vexetación que facilitou unha forte erosión.

A ultima fase glaciar, a de Würm (que rematou hai uns 10.000 anos), deixou tamén rastro na xeoloxía da zona, moi manifesta nos Ancares e perceptible nalgúns montes circundantes do curso alto do Neira.

O relevo, dado que os materias son moi antigos, está fortemente erosionado, os cumes dos montes son redondeados e as formas suaves, aínda que existen pendentes bastante acusadas e zonas abruptas, froito ás veces dos amplos sinclinal e periclinal do pregamento de Baralla.

3.- O CLIMA

O clima do val do Neira é oceánico cun marcado matiz de continentalidade. Presenta certas diferencias internas debidas ás moi diferentes altitudes existentes ó longo do val, aparecendo caracteres de transición entre a meseta luguesa e as serras orientais (terreo de “media-montaña” en Baralla e a parte oriental de Láncara) e caracteres das depresións e chairas do Miño e Sarria (zonas baixas de Láncara, na Pobra e a Ponte de Neira). A altitude determina sobre todo un clima máis frío e propenso ás nevaradas (máis frecuentes por riba dos 600-700 m.), aínda que as mínimas de inverno son xeralizadamente baixas, con xeadas frecuentes en todo o val. É tamén ampla en toda a zona a oscilación térmica, sobre todo no verán, onde pode haber días de moita calor ós que sigan noites ben fresquiñas.

Datos de temperaturas, con medias aproximadas para o conxunto do val:

Temperatura media anual: 11º C
Temperatura media anual das máximas: 16º C
Temperatura media anual das mínimas: 7º C
Temperatura media mes máis cálido (xullo): 20º C.
Temperatura media do mes máis frío (xaneiro): 5º C.

As precipitacións son normalmente abundantes (rebasan ó ano os 1.100 mm.), e localizadas no inverno, pero tamén na primavera e outono. Un fenómeno meteorolóxico común en todo o curso do Neira son as néboas, sobre todo nocturnas e ás primeiras horas da mañá.

Altitudes aproximadas da zona do Neira

Prados, cultivos e montes redondeados con bosques
de carballos e piñeiros rodean as aldeas (Quintá)

Mapa Xeolóxico

Monte de San Cibrao nevado

Un hórreo en Vilartelín